Phòng STEM ở trường THCS, THPT: chia khu, điện và mạng, thiết bị theo mức, cất giữ, an toàn

Gợi ý bố trí phòng STEM ở trường THCS, THPT: chia khu theo việc, điện an toàn tới từng bàn, Wi-Fi riêng cho thiết bị, đầu tư thiết bị theo ba mức, cách cất giữ và bảng kiểm an toàn.

Nhiều trường đã có phòng STEM, hoặc dùng phòng bộ môn Công nghệ, KHTN, Tin học cho hoạt động STEM. Một phòng dùng tốt không cần nhiều máy móc đắt tiền; cần chia khu theo việc, điện an toàn tới từng bàn, thiết bị có chỗ cất rõ ràng và quy tắc an toàn được kiểm tra định kỳ. Bài này dành cho giáo viên và nhà trường THCS, THPT đang chuẩn bị hoặc sắp xếp lại phòng STEM: mặt bằng gợi ý, điện và mạng, thiết bị theo mức đầu tư, cách cất giữ và bảng kiểm an toàn.

1. Phòng STEM và phòng học bộ môn

Quy định về phòng học bộ môn của trường phổ thông hiện nằm trong Thông tư 14/2020/TT-BGDĐT, đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025. Phòng dùng cho STEM có thể là phòng riêng hoặc phòng bộ môn dùng chung cho nhiều môn; diện tích, trang thiết bị tối thiểu, yêu cầu an toàn nên đối chiếu văn bản hiện hành và hướng dẫn của sở, phòng giáo dục. Phần dưới đây là gợi ý cách bố trí để phòng dùng thuận tiện cho dạy học STEM.

2. Chia khu theo việc

• Thảo luận, trình chiếu: màn hình hoặc máy chiếu, bảng, nơi cả lớp tập trung nghe giao việc và báo cáo.
• Lắp ráp: bàn nhóm 4–6 học sinh, mặt bàn chịu được va chạm, mỗi bàn có ổ cắm và nguồn USB. Đặt ở giữa để giáo viên nhìn được mọi bàn.
• Hàn, chế tạo: cạnh cửa sổ để thoáng khí, có hút khói, giá mỏ hàn, kính bảo hộ; xa lối ra vào.
• Thử nghiệm, trưng bày: chỗ trống cho robot chạy, kệ trưng bày sản phẩm của các khóa.
• Kho: tủ có khóa, gần cửa để phát và thu thiết bị nhanh.

3. Điện và mạng

• Phòng có CB riêng, có thiết bị chống dòng rò; ổ cắm đặt trên mặt bàn hoặc thành bàn, không để ổ cắm, dây nối dài trên sàn.
• Học sinh chỉ làm với điện một chiều điện áp thấp: cổng USB 5 V, adapter 12 V, pin có mạch bảo vệ. Điện 220 V chỉ xuất hiện ở ổ cắm cấp cho các nguồn này.
• Mạch ESP32 chỉ bắt Wi-Fi băng 2,4 GHz. Một mạng Wi-Fi riêng cho thiết bị STEM giúp dự án IoT chạy ổn định mà không ảnh hưởng mạng chung của trường.
• Máy tính cài sẵn Arduino IDE, trình điều khiển cổng USB của mạch (CH340, CP2102) để buổi học không mất thời gian cài đặt.
• Lắp đặt điện do thợ điện, đơn vị có chuyên môn thực hiện.

4. Thiết bị theo mức đầu tư

• Mức 1 đủ cho phần lớn bài học STEM và giai đoạn nền tảng của câu lạc bộ: ESP32 DevKit V1 hoặc Arduino Nano, breadboard, dây cắm, linh kiện, cảm biến cơ bản cho mỗi nhóm.
• Mức 2 thêm động cơ, robot, bộ cảm biến đo lường cho bài thực hành các môn, dụng cụ hàn có hút khói.
• Mức 3 (máy in 3D, máy cắt khắc laser) chỉ nên có khi trường có người được tập huấn phụ trách và quy trình an toàn riêng: máy cắt laser sinh khói, có nguy cơ cháy, phải có hút khói ra ngoài trời.

5. Cất giữ thiết bị

• Mỗi nhóm một hộp nhựa chia ngăn, ngăn dán nhãn (LED, điện trở, cảm biến…), mã nhóm ghi trên nắp. Trường nhiều lớp có thể dùng bộ 15 hộp cho đủ các nhóm.
• Bộ thí nghiệm theo chủ đề (bộ đo nhiệt độ cho KHTN, bộ con lắc cho Vật lý…) cất trong vali nhôm có lót xốp theo hình thiết bị: mở vali là biết thiếu món nào.
• Danh sách thiết bị dán trong nắp hộp; trưởng nhóm đối chiếu cuối buổi; giáo viên kiểm kê cuối học kỳ.

6. Bảng kiểm an toàn

Hai nguy cơ đáng chú ý nhất trong phòng STEM là pin lithium (chập, sạc sai, pin phồng có thể cháy) và khu hàn, chế tạo (bỏng, khói). Bảng kiểm giúp những điều cơ bản như bình chữa cháy, lối thoát, hộp sơ cứu không bị bỏ quên sau vài học kỳ.

7. Xem thêm

• Góc STEM tại nhà và câu lạc bộ STEM: dụng cụ, an toàn, ngày hội STEM
• Giáo dục STEM là gì? STEM và STEAM khác nhau thế nào
• Các bài cùng nhóm cho giáo viên: chủ đề STEM môn KHTN THCS, dự án STEM THPT, câu lạc bộ STEM ở trường, chấm điểm dự án STEM.