Câu lạc bộ STEM ở trường THCS, THPT: tổ chức, kế hoạch 15 buổi, thiết bị, an toàn, sổ tay kỹ thuật

Ngày đăng: 29/10/2026

Mục lục [Ẩn]

1. Tổ chức
2. Kế hoạch một học kỳ
3. Thiết bị
4. An toàn và mượn trả
5. Sổ tay kỹ thuật
6. Giữ câu lạc bộ hoạt động lâu
7. Xem thêm

Hướng dẫn giáo viên lập câu lạc bộ STEM ở trường THCS, THPT: tổ chức nhóm, kế hoạch 15 buổi một học kỳ, thiết bị nên có, quy tắc an toàn, mượn trả và sổ tay kỹ thuật.

Câu lạc bộ STEM là nơi học sinh THCS, THPT có thời gian làm dự án dài hơn một tiết học, dùng thiết bị điện tử thật và chuẩn bị cho các cuộc thi khoa học kỹ thuật. Nhiều câu lạc bộ mở rầm rộ đầu năm rồi thưa dần vì thiếu kế hoạch, thiết bị thất lạc, học sinh không thấy tiến bộ. Bài này dành cho giáo viên phụ trách: cách tổ chức, kế hoạch 15 buổi một học kỳ, thiết bị nên có, quy tắc an toàn và một công cụ đơn giản nhưng rất hiệu quả là sổ tay kỹ thuật.

Với bậc tiểu học và góc STEM tại nhà, xem bài góc STEM tại nhà và câu lạc bộ STEM.

1. Tổ chức

Sơ đồ tổ chức: ban giám hiệu duyệt kế hoạch, kinh phí, phòng; giáo viên phụ trách 1–2 người; đối tác, phụ huynh và tổ chuyên môn hỗ trợ; bốn nhóm học sinh mỗi nhóm 3–4 người với trưởng nhóm, thư ký, phụ trách thiết bị — Giáo viên điều phối, học sinh làm theo nhóm có vai trò rõ ràng.

Kế hoạch được duyệt: mục tiêu, đối tượng, lịch sinh hoạt, phòng, kinh phí thiết bị. Có kế hoạch trong năm học thì câu lạc bộ được xếp lịch, được cấp phòng, được ghi nhận.
Giáo viên phụ trách: một đến hai người từ các môn KHTN, Vật lý, Tin học, Công nghệ. Không cần giỏi điện tử ngay từ đầu; quan trọng là tổ chức và đặt câu hỏi.
Nhóm 3–4 học sinh, mỗi người một vai trò (trưởng nhóm, thư ký ghi sổ tay, phụ trách thiết bị), luân phiên sau mỗi dự án.
Quy mô: 16–24 học sinh cho một giáo viên là vừa. Có thể tuyển theo đơn đăng ký kèm một câu hỏi "em muốn làm ra cái gì".

2. Kế hoạch một học kỳ

Kế hoạch 15 buổi chia ba giai đoạn: nền tảng buổi 1–5 gồm an toàn, mạch điện, lập trình, cảm biến, màn hình và động cơ; dự án nhỏ buổi 6–10 gồm chọn vấn đề, thiết kế, lắp, thử nghiệm, trưng bày; dự án lớn buổi 11–15 gồm đề xuất đề tài, kế hoạch đo, chế tạo, đo đạc, báo cáo và ngày hội STEM — Ba giai đoạn: nền tảng, dự án nhỏ, dự án lớn.

Nền tảng (buổi 1–5): mỗi buổi một kỹ năng, có bài tập ngắn làm xong trong buổi. Học sinh đã quen có thể làm bài nâng cao hoặc kèm bạn.
Dự án nhỏ (buổi 6–10): mỗi nhóm giải quyết một vấn đề nhỏ quanh mình (đèn tự bật, báo nhắc tưới cây, đếm người vào lớp), đi đủ năm hoạt động của quy trình thiết kế kỹ thuật.
Dự án lớn (buổi 11–15): đề tài có câu hỏi nghiên cứu và số đo; kết thúc bằng ngày hội trưng bày cho cả trường, mời phụ huynh. Dự án tốt có thể tiếp tục sang học kỳ sau để dự thi khoa học kỹ thuật.

Mỗi buổi khoảng 90 phút: 10 phút nhắc lại và giao việc, 60–65 phút làm theo nhóm, 15 phút ghi sổ tay, dọn dẹp, kiểm thiết bị.

3. Thiết bị

Bảng thiết bị: mỗi nhóm có mạch ESP32 hoặc Arduino Nano, breadboard và dây cắm, linh kiện cơ bản, cảm biến cơ bản, hộp chia ngăn; dùng chung màn hình OLED, relay, servo, đồng hồ vạn năng, mỏ hàn có giá và hút khói, nguồn USB, máy tính, tủ hoặc vali có khóa — Thiết bị cho 4–6 nhóm (số lượng tham khảo).

Mạch điều khiển: ESP32 DevKit V1 có Wi-Fi, Bluetooth, hợp với dự án IoT và đo đạc; Arduino Nano đơn giản, nhiều tài liệu cho người mới. Chọn một loại làm chính cho cả câu lạc bộ để dễ hướng dẫn.
Breadboard 830 lỗ, bộ dây cắm, dây USB nạp chương trình cho mỗi nhóm.
Cất giữ: mỗi nhóm một hộp nhựa chia ngăn có dán nhãn từng ngăn; thiết bị dùng chung cất trong tủ hoặc vali nhôm có khóa. Thiết bị có chỗ cất rõ ràng thì ít thất lạc hơn hẳn.
Mua dần theo dự án học sinh đề xuất ở giai đoạn sau, để thiết bị đi theo nhu cầu thật.

4. An toàn và mượn trả

Bảng quy tắc: điện chỉ dưới 12 V một chiều, không đụng điện 220 V; pin lithium có mạch bảo vệ, không sạc qua đêm; hàn có giáo viên giám sát, đeo kính, hút khói; dụng cụ cắt hướng dẫn trước; sổ mượn trả theo nhóm; cuối buổi rút nguồn, dọn bàn, ghi sổ tay — Quy tắc nên có từ buổi đầu tiên.

Những dự án có điện 220 V (bật tắt đèn, quạt thật) chỉ làm ở dạng mô hình 12 V trong câu lạc bộ; phần nối điện lưới phải do người có chuyên môn thực hiện. Pin lithium là thứ dễ gây cháy nhất trong phòng STEM: dùng pin có mạch bảo vệ, sạc bằng mạch sạc đúng loại, có người trông.

5. Sổ tay kỹ thuật

Mẫu một trang sổ tay kỹ thuật: ngày, nhóm, người ghi; mục tiêu buổi hôm nay; đã làm kèm hình vẽ mạch, ảnh chụp; số liệu đo, kết quả; vấn đề gặp phải và cách đã thử; việc buổi sau, ai làm; chữ ký trưởng nhóm và giáo viên — Mỗi buổi một trang sổ tay.

Sổ tay ghi lại quá trình, không chỉ kết quả: đã thử gì, hỏng ở đâu, sửa thế nào. Đây là chất liệu chính khi viết báo cáo dự án và trả lời giám khảo ở các cuộc thi.
Thư ký nhóm ghi, cả nhóm đọc lại cuối buổi; giáo viên ký xác nhận. Ảnh chụp mạch, màn hình số liệu dán hoặc in kèm.
Sổ tay cũng là căn cứ để đánh giá quá trình của từng nhóm (xem bài chấm điểm dự án STEM trong cùng nhóm bài cho giáo viên).

6. Giữ câu lạc bộ hoạt động lâu

Có sản phẩm để khoe: ngày hội cuối học kỳ, góc trưng bày ở thư viện, bài giới thiệu trên trang của trường. Học sinh thấy sản phẩm của mình được nhìn nhận thì muốn làm tiếp.
Học sinh dạy học sinh: thành viên năm trước làm trợ giảng cho giai đoạn nền tảng của khóa mới.
Gắn với bài học trên lớp: phối hợp với tổ chuyên môn để một số dự án của câu lạc bộ thành thiết bị đo cho tiết thực hành (ví dụ bộ ghi nhiệt độ cho bài KHTN, bộ đo chu kỳ con lắc cho bài Vật lý).
Kiểm kê cuối học kỳ: đếm thiết bị, ghi hỏng hóc, lập danh sách cần bổ sung trình ban giám hiệu.