Chấm điểm dự án STEM: bảng tiêu chí 4 mức có trọng số, đánh giá chéo, gắn với Thông tư 22/2021

Hướng dẫn giáo viên chấm dự án STEM: ba nguyên tắc, bảng tiêu chí 4 mức cho 8 tiêu chí có trọng số, ví dụ tính điểm, phiếu đánh giá chéo, đưa điểm dự án vào đánh giá theo Thông tư 22.

Chấm dự án STEM khó hơn chấm bài kiểm tra: mỗi nhóm làm một sản phẩm khác nhau, có nhóm sản phẩm đẹp nhưng không đo gì, có nhóm sản phẩm chưa chạy hết nhưng ghi chép, thử nghiệm rất bài bản. Không có tiêu chí rõ ràng thì điểm dễ chênh theo cảm tính, học sinh không biết vì sao mình được điểm đó. Bài này dành cho giáo viên THCS, THPT: ba nguyên tắc chấm, một bảng tiêu chí 4 mức cho 8 tiêu chí có trọng số, ví dụ tính điểm một nhóm, phiếu đánh giá chéo và cách đưa điểm dự án vào đánh giá học sinh theo Thông tư 22/2021.

1. Ba nguyên tắc

• Công bố tiêu chí trước: Công văn 3089/BGDĐT-GDTrH đưa "xây dựng tiêu chí của sản phẩm/giải pháp" thành một bước khi thiết kế bài học STEM. Soạn luôn bảng tiêu chí chấm điểm ở bước này và phát cho học sinh khi giao dự án.
• Chấm cả quá trình: sổ tay kỹ thuật, các lần thử nghiệm, cách xử lý khi sản phẩm hỏng chiếm khoảng một nửa số điểm. Học sinh thấy thử nghiệm thất bại rồi sửa cũng được ghi nhận, sẽ dám thử hơn.
• Nhiều người đánh giá: giáo viên chấm chính, các nhóm đánh giá chéo trong buổi trưng bày, mỗi học sinh tự đánh giá đóng góp của mình.

2. Bảng tiêu chí 4 mức

Tám tiêu chí bám theo năm hoạt động của bài học STEM (xác định vấn đề; nghiên cứu kiến thức nền và đề xuất giải pháp; lựa chọn giải pháp; chế tạo mẫu, thử nghiệm và đánh giá; chia sẻ, thảo luận, điều chỉnh), thêm sổ tay và làm việc nhóm. Mỗi tiêu chí có bốn mức, mô tả bằng việc quan sát được thay vì "tốt", "khá" chung chung.

• Trọng số là gợi ý; dự án thiên về chế tạo có thể tăng "sản phẩm mẫu", dự án thiên về nghiên cứu tăng "thử nghiệm, số liệu".
• Mô tả mức nên viết cụ thể theo dự án. Ví dụ với bài cốc giữ nhiệt: mức 4 của "sản phẩm mẫu" là "sau 30 phút nước còn trên 50 °C, cầm chắc tay, không rò nước".
• Với học sinh THCS, có thể gộp còn 5–6 tiêu chí cho dễ theo dõi.

3. Tính điểm

• Điểm mỗi tiêu chí = trọng số × mức / 4 × 10. Mức 4 ở tiêu chí 20 % được 2,00 điểm; mức 2 ở tiêu chí 10 % được 0,50 điểm. Cộng tám tiêu chí ra điểm thang 10 của giáo viên.
• Gộp điểm (tỉ lệ gợi ý): giáo viên 70 %, đánh giá chéo 20 % (trung bình các nhóm khác chấm), tự đánh giá 10 %.
• Muốn phân biệt đóng góp từng cá nhân, cộng hoặc trừ tối đa 0,5–1 điểm dựa trên sổ tay và phần tự đánh giá, nói rõ cách làm này với học sinh từ đầu.
• Một bảng tính có sẵn công thức giúp chấm nhanh: mỗi dòng một nhóm, mỗi cột một tiêu chí, cột cuối là tổng.

4. Đánh giá chéo

Trong buổi trưng bày, mỗi nhóm nhận phiếu cho 2–3 nhóm khác. Phần chấm nhanh chỉ ba mục; phần quan trọng hơn là hai điều làm tốt, một câu hỏi, một gợi ý. Học sinh vừa học cách nhận xét có căn cứ, vừa nhận được góp ý từ bạn bè để cải tiến sản phẩm. Giáo viên đọc phiếu trước khi trả để bỏ những nhận xét không phù hợp.

5. Điểm dự án trong đánh giá học sinh

• Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT quy định đánh giá học sinh THCS, THPT, thay cho Thông tư 58/2011 (văn bản mà Công văn 3089 dẫn khi nói về đánh giá kết quả học tập).
• Theo Thông tư 22, đánh giá định kỳ (giữa kỳ, cuối kỳ) được thực hiện qua bài kiểm tra, bài thực hành hoặc dự án học tập; đánh giá thường xuyên dùng nhiều hình thức như hỏi đáp, thuyết trình, thực hành, thí nghiệm, sản phẩm học tập.
• Vì vậy sổ tay, các buổi báo cáo tiến độ hợp với đánh giá thường xuyên; sản phẩm cuối kèm báo cáo có thể là một dự án học tập cho đánh giá định kỳ. Cột điểm cụ thể do tổ chuyên môn, nhà trường thống nhất trong kế hoạch giáo dục và đối chiếu hướng dẫn hiện hành.

6. Những điều hay gặp khi chấm

7. Xem thêm

• Quy trình thiết kế kỹ thuật trong dự án STEM: 5 hoạt động
• Tư duy logic, phản biện, thiết kế và kỹ năng 4C qua hoạt động STEM
• Các bài cùng nhóm cho giáo viên: chủ đề STEM môn KHTN THCS (bài mẫu cốc giữ nhiệt), dự án STEM THPT (đo g bằng con lắc), câu lạc bộ STEM (sổ tay kỹ thuật), phòng STEM.