Đầu nối GX16 là gì: loại 2–10 chân, dòng và áp chịu được, lỗ khoan, chống nước và cách hàn dây

Đầu nối tròn GX16 ren M16: cấu tạo đầu đực, đầu cái, dòng mỗi chân từ 2 đến 10 chân, lỗ khoan 16 mm, cách hàn dây không nhầm chân, chống nước và dùng an toàn.

Đầu nối GX16 là loại đầu nối tròn có khóa ren, hay được gọi là "jack hàng không", dùng để nối dây giữa hộp điều khiển và động cơ, cảm biến, nguồn. Đầu nối cắm một chiều, vặn chặt thì không tuột khi rung, tháo ra cũng nhanh. Bài này giải thích cấu tạo GX16, cách chọn số chân theo dòng điện, kích thước lỗ khoan khi lắp lên hộp, cách hàn dây không nhầm chân và những điều cần tránh để dùng an toàn.

1. GX16 là gì

Con số 16 là đường kính ren của đầu nối: ren M16 × 1, tức đường kính 16 mm, bước ren 1 mm. Một bộ GX16 gồm hai phần:

• Đế gắn hộp: bắt lên mặt hộp bằng đai ốc, phía sau có cốc hàn để hàn dây vào mạch bên trong hộp.
• Đầu cắm dây: hàn vào đầu cáp, cắm vào đế rồi vặn đai ốc khóa để giữ chặt.

GX16 có từ 2 đến 10 chân. Mỗi số chân là một mẫu riêng: đầu 4 chân chỉ cắm được với đầu 4 chân.

2. Cấu tạo, đầu đực và đầu cái

Ở các mẫu GX16 PYWORLD đang bán, đầu đực là đế gắn hộp, có chân kim mạ vàng nhô ra. Đầu cái là đầu cắm dây, mặt trước là khối nhựa có lỗ cắm. Khi đặt hàng, một mối nối cần một đầu đực và một đầu cái cùng số chân.

• Rãnh khóa: vỏ đế có một gân nhỏ, đầu cắm có rãnh tương ứng, nên chỉ cắm được theo một hướng. Chân 1 luôn nằm đúng chỗ, không thể cắm xoay lệch.
• Đai ốc khóa ren trên đầu cắm: cắm vào rồi vặn chặt bằng tay. Không cần dùng kìm.
• Ốc kẹp cáp ở đuôi đầu cắm: kẹp vào vỏ cáp để khi kéo dây, lực không dồn vào mối hàn. Lỗ luồn cáp khoảng 6,5 mm.
• Thân kim loại mạ niken. Chân và cốc hàn bằng đồng mạ.

3. Chọn số chân theo dòng điện

Đường kính thân đầu nối cố định là 16 mm. Mẫu càng nhiều chân thì mỗi chân càng nhỏ, nên dòng cho phép trên mỗi chân càng thấp. Bảng thông số của nhà sản xuất loại GX16 mà shop bán ghi như sau:

Cách chọn:

• Lấy dòng lớn nhất chạy qua một chân, chọn mẫu có dòng định mức lớn hơn ít nhất 1,5 lần. Ví dụ động cơ bước chạy 1,5 A mỗi pha dùng GX16 4 chân (5 A) là dư.
• Dây nguồn dòng lớn và dây tín hiệu yếu (cảm biến, encoder) nên đi qua hai đầu nối riêng nếu có thể, để nhiễu từ dây nguồn không lẫn vào tín hiệu.
• Chừa 1–2 chân dự phòng khi chọn số chân. Thêm dây về sau dễ hơn thay đầu nối.
• Không ghép hai chân song song để "tăng dòng". Dòng không chia đều cho hai chân, chân tiếp xúc tốt hơn sẽ gánh phần lớn. Cần dòng lớn thì chọn mẫu ít chân hơn.

Mức 125 V AC là điện áp định mức của cách điện giữa các chân. Thiết bị điện tử dùng nguồn một chiều 5–24 V còn cách xa mức này; giới hạn thực tế khi chọn GX16 là dòng điện mỗi chân.

4. Lỗ khoan và cách lắp lên hộp

• Lỗ khoan 16 mm. Ren của đế khít với lỗ 16 mm; khoan 16,2–16,5 mm nếu mép lỗ còn ba via. Hộp nhựa nên khoan bằng mũi khoan bậc để lỗ tròn, không nứt.
• Mặt hộp dày tối đa khoảng 5 mm. Hộp nhôm, hộp nhựa ABS thông dụng dày 2–3 mm là lắp vừa.
• Đai ốc rộng 19 mm: chừa vòng tròn đường kính khoảng 22 mm quanh lỗ để vặn được cờ lê, không vướng gân hộp hay đầu nối bên cạnh.
• Khoảng trống: phía sau mặt hộp chừa ít nhất 30 mm cho chân hàn và dây; phía trước chừa ít nhất 60 mm vì đầu cắm dài khoảng 36 mm và cáp cần chỗ uốn.
• Nhiều đầu nối đặt cạnh nhau thì cách tâm ít nhất 25–30 mm để tay vặn được đai ốc khóa.

5. Cách hàn dây GX16 không nhầm chân

Nhìn từ phía sau (mặt hàn), thứ tự chân là ảnh lật trái phải của mặt cắm. Đây là lỗi hay gặp nhất: hàn theo hình mặt cắm trong tài liệu, kết quả là đảo chân. Cách tránh là hàn theo con số in nổi trên mặt nhựa, không hàn theo vị trí.

1. Luồn trước ốc kẹp cáp, thân vỏ và các đoạn ống co nhiệt vào cáp. Quên bước này thì phải tháo mối hàn ra làm lại.
2. Tuốt dây 4–5 mm, xoắn chặt sợi đồng, tráng thiếc đầu dây. Tráng một ít thiếc vào lòng cốc hàn.
3. Hàn từng chân: kẹp đầu nối cố định, hàn các chân ở giữa trước, chân ở vòng ngoài sau. Nhiệt độ mỏ hàn khoảng 330–350 °C, giữ mỏ hàn vừa đủ để thiếc chảy đều; giữ lâu quá thì khối nhựa mềm ra, chân bị lệch.
4. Co nhiệt và đo: kéo ống co nhiệt trùm kín từng cốc hàn. Dùng đồng hồ vạn năng đo thông mạch từ đầu dây bên kia tới đúng chân, rồi đo giữa các chân kề nhau để chắc không có thiếc chạm.
5. Lắp vỏ: vặn thân vỏ vào, siết ốc kẹp cáp kẹp lên vỏ cáp (không kẹp lên lõi dây đã tuốt).

Ghi lại bảng chân (chân số mấy là dây màu gì, tín hiệu gì) và dán vào nắp hộp. Lần sửa sau sẽ không phải đo lại từ đầu.

6. GX16 có chống nước không

Loại GX16 thông dụng không có gioăng cao su ở mặt cắm và đuôi cáp, nên không được xếp vào cấp chống nước IP65 hay IP67. Nó chịu được bụi và vài giọt nước bắn, không chịu được mưa trực tiếp hay ngâm nước. Khi dùng ngoài trời:

• Lắp đầu nối ở mặt dưới hoặc mặt bên của hộp, mặt cắm hướng xuống để nước không đọng.
• Dùng nắp chụp che đầu đế khi không cắm.
• Bôi một lớp keo silicone trung tính quanh đai ốc phía trong hộp để nước không theo ren vào trong.
• Thiết bị đặt ở nơi ướt thường xuyên nên chọn loại đầu nối có ghi rõ cấp IP67 và gioăng ở cả hai đầu.

7. Dùng GX16 an toàn

• Phía cấp nguồn dùng đầu cái. Khi rút ra, phía có điện chỉ còn lỗ cắm, không có chân kim lộ ra để chạm vào nhau hay chạm tay. Ví dụ hộp nguồn cấp 12 V ra ngoài thì đặt đầu cái về phía hộp nguồn.
• Không cắm, rút khi đang có điện, nhất là với động cơ và tải cảm. Tia lửa khi rút làm cháy chân, và driver động cơ bước có thể hỏng nếu dây pha bị ngắt khi đang chạy.
• Không dùng cho điện lưới 220 V trong các thiết bị tự làm. GX16 không có chân nối đất cắm trước, rút sau như ổ cắm điện; dùng ổ cắm, phích cắm đạt chuẩn cho điện lưới.
• Thân kim loại của đầu nối có thể nối vào vỏ hộp kim loại. Nếu cần tách mass, dùng long đen nhựa cách điện.

8. Lỗi thường gặp

9. Xem thêm

• Sản phẩm: đầu nối tròn GX16 từ 2 đến 10 chân, combo đầu nối GX16 nhiều loại, các loại đầu nối, jack nối khác.
• Động cơ bước cho máy CNC: NEMA 17, NEMA 23, mô-men giữ, vi bước: nối động cơ bước 4 dây qua GX16 4 chân.
• Nguồn điện, đi dây, công tắc hành trình và nút dừng khẩn cho máy CNC tự chế.
• Vali demo thiết bị, cảm biến: bố trí panel, nguồn và dây: ví dụ dùng đầu nối tròn trên panel.
• Breadboard, dây cắm và hàn linh kiện cho người mới và cách dùng đồng hồ vạn năng đo thông mạch.
• Bài so sánh GX12 và GX16, kèm bảng đấu dây gợi ý cho cảm biến, động cơ bước, nguồn 12 V, nằm trong cùng loạt bài về đầu nối của PYWORLD.

Cần tư vấn chọn đầu nối cho thiết bị, liên hệ PYWORLD qua số 0915703319.