Đầu nối JST XH2.54, PH2.0, SM và dây RCY: phân biệt bằng bước chân, chọn loại, nối dây và cực tính

Phân biệt đầu nối JST XH 2,5 mm, PH 2,0 mm, ZH, SH, SM và RCY bằng bước chân; dòng mỗi chân, cấu tạo, chân số 1, nối dây không cần kìm bấm và đo cực tính trước khi cắm pin.

Trên mạch điện tử, quạt nhỏ, pin Li-po, module sạc, dải LED, rất hay gặp những đầu nối nhựa trắng hoặc đỏ nhỏ xíu mà mọi người gọi chung là "jack JST". Thật ra JST là tên một hãng sản xuất đầu nối của Nhật, còn XH, PH, ZH, SH, SM, RCY là tên các dòng đầu nối khác nhau. Chúng trông gần giống nhau nhưng không cắm lẫn được. Bài này hướng dẫn phân biệt các loại bằng một cây thước, chọn đúng loại theo dòng điện, nối dây khi không có kìm bấm chuyên dụng và kiểm tra cực tính để không cắm ngược pin.

1. "Jack JST" là gì

Mỗi dòng đầu nối JST gồm ba phần: vỏ cắm (housing) bằng nhựa gắn trên đầu dây, chân bấm (terminal) kim loại bấm vào từng đầu dây rồi nhét vào vỏ, và đế cắm (header) hàn lên mạch in. Riêng SM và RCY là loại nối dây với dây, cả hai đầu đều nằm trên dây.

Đầu nối bán phổ biến hiện nay phần lớn là hàng tương thích, làm theo đúng kích thước của các dòng JST. Chúng cắm vừa với nhau nhưng chất lượng nhựa và chân không bằng hàng chính hãng, nên khi chọn theo dòng điện hãy để dư.

Bộ dây XH của PYWORLD gồm dây dài 200 mm có vỏ cắm sẵn ở một đầu, đầu kia để trần để hàn, kèm đế cắm thẳng cùng số chân để hàn lên mạch. Có loại từ 2 đến 7 chân.

2. Phân biệt bằng bước chân

Bước chân (pitch) là khoảng cách giữa tâm hai chân kề nhau. Đây là cách nhận ra loại đầu nối nhanh nhất:

Cách đo: dùng thước kẹp đo từ tâm chân đầu tới tâm chân cuối, chia cho số chân trừ 1. Ví dụ đầu 4 chân đo được 7,5 mm thì bước chân 2,5 mm, là XH; đo được 6 mm thì bước 2,0 mm, là PH. Đo nhiều chân rồi chia sẽ chính xác hơn đo một khoảng.

Vì sao gọi là "XH2.54"? Bước chân thật của XH là 2,5 mm, chênh rất ít với 2,54 mm của hàng chân thông dụng và breadboard. Với đầu 2 đến 7 chân, đế XH hàn vừa vào lỗ mạch in bước 2,54 mm, nên ngoài thị trường quen gọi là XH2.54. Đầu nhiều chân hơn thì độ lệch cộng dồn, khó hàn vừa.

3. Cấu tạo và chân số 1

• Gờ định hướng trên vỏ cắm khớp với rãnh trên đế cắm, nên chỉ cắm được một chiều. Đừng dùng lực ép cắm ngược hay mài bỏ gờ.
• Dấu chân 1: thường là một tam giác nhỏ hoặc số 1 in nổi trên vỏ và trên mạch in.
• Đế thẳng và đế nằm: đế thẳng cắm dây theo phương vuông góc mặt mạch; đế nằm (chân bẻ góc 90°) cho dây đi song song mặt mạch, hợp với hộp thấp.
• Chân bấm có một lẫy nhỏ giữ trong vỏ. Muốn rút một chân ra, dùng kim nhỏ ấn lẫy qua khe trên vỏ rồi kéo dây.

4. Bấm chân hay hàn dây

Chân bấm JST rất nhỏ, cần kìm bấm chuyên dụng có khuôn đúng cỡ. Dùng kìm bấm cos thông thường thường làm bẹp chân, chân không nhét lọt vào vỏ hoặc tiếp xúc kém. Khi chỉ cần vài sợi dây, cách đơn giản và chắc hơn là:

• Dùng dây có sẵn vỏ cắm (như bộ dây XH, dây RCY của shop): đầu có vỏ cắm vào đế trên mạch, đầu dây trần hàn vào thiết bị hoặc nối dài.
• Hàn đế cắm lên mạch như linh kiện xuyên lỗ thông thường. Giữ đế áp sát mạch khi hàn chân đầu tiên, kiểm tra thẳng rồi mới hàn các chân còn lại.
• Nối dài: cắt so le các dây, luồn ống co nhiệt trước, hàn nối từng dây, co nhiệt rồi đo thông mạch.

5. Cực tính: luôn đo trước khi cắm pin

Đầu nối 2 chân không có quy ước chung về cực tính. Cùng một kiểu đầu PH 2 chân, có pin đặt cực dương bên trái, có pin đặt bên phải; dây đỏ cũng không phải lúc nào cũng là cực dương. Cắm ngược pin vào mạch sạc hay vi điều khiển có thể làm hỏng mạch ngay lập tức.

1. Để đồng hồ vạn năng ở thang đo điện áp một chiều.
2. Đặt que đỏ vào một chân, que đen vào chân kia của đầu nối pin.
3. Số hiện dương (ví dụ 3,85 V) nghĩa là que đỏ đang ở cực dương. Số âm nghĩa là ngược lại.
4. So với ký hiệu "+" in cạnh đế cắm trên mạch. Không khớp thì đổi chỗ hai chân trong vỏ cắm (rút chân bằng kim như mục 3), không cắm ép.

6. Chọn theo dòng điện

• Dòng trong bảng là của hàng chính hãng với dây đúng cỡ. Hàng tương thích nên dùng khoảng 2/3 mức đó: XH, SM, RCY khoảng 2 A; PH khoảng 1,3 A.
• Dây RCY của shop dùng dây silicone 20AWG, ghi chịu tối đa 3 A: hợp cho pin nhỏ, quạt, dải LED ngắn, mạch nguồn nhỏ.
• Động cơ lớn, bộ điều tốc, pin dòng xả cao cần đầu nối nguồn chuyên dụng chịu dòng lớn; không dùng RCY hay XH cho các tải này.
• Đầu nối hay dây nóng lên khi chạy là dấu hiệu quá dòng hoặc tiếp xúc kém: thay loại lớn hơn, không quấn băng keo để "chữa".

7. Lỗi thường gặp

8. Xem thêm

• Sản phẩm: bộ dây nối kiểu JST XH 2 chân và các loại 3 đến 7 chân trong mục dụng cụ, phụ kiện điện tử; bộ 10 cặp dây RCY 2 chân 20AWG.
• Cách đấu jack Type-C tích hợp mạch sạc với pin 18650, Li-po: nối dây pin đúng cực.
• Cách dùng đồng hồ vạn năng và hàn linh kiện cho người mới.
• Giao tiếp I2C trên ESP32: nối nhiều thiết bị, hữu ích khi dùng cảm biến có cổng I2C 4 chân.

Cần hỏi loại dây, đầu nối phù hợp cho mạch của bạn, liên hệ PYWORLD qua số 0915703319.