Dự án STEM cho trẻ mầm non theo chủ đề: cách xây dựng và 6 ý tưởng

Cách xây dựng dự án STEM cho trẻ mầm non theo chủ đề với 5 bước hỏi, tưởng tượng, lên kế hoạch, làm thử, cải tiến; 6 ý tưởng giao thông, thực vật, nước, gia đình, động vật, Trung thu.

Nhiều trường mầm non tổ chức hoạt động theo chủ đề trong năm học: gia đình, trường mầm non, thực vật, động vật, giao thông, nước, lễ hội… Một dự án STEM nhỏ gắn với chủ đề đang học giúp trẻ 3–6 tuổi được tự đặt câu hỏi, làm thử, quan sát và sửa lại, thay vì chỉ xem cô làm mẫu. Bài viết hướng dẫn cách xây dựng một dự án STEM cho trẻ mầm non theo 5 bước, kèm 6 ý tưởng theo chủ đề với vật liệu dễ tìm.

1. Dự án STEM ở mầm non khác gì một trò chơi thường?

Một hoạt động là "dự án STEM" khi có đủ ba điều:

• Có câu hỏi hoặc vấn đề thật: "Làm sao cho xe chạy mà không cần đẩy?", "Thuyền nào chở được nhiều nhất?".
• Trẻ tự làm, tự thử: cô chuẩn bị vật liệu và đặt câu hỏi gợi mở, không làm thay.
• Có quan sát, so sánh: đếm, đo bằng bước chân hoặc que, xếp thứ tự to nhỏ, nhanh chậm. Từ đó trẻ rút ra điều mới.

Ở tuổi mầm non, không cần máy tính, mạch điện hay bộ đồ chơi đắt tiền. Hộp sữa, nắp chai, que kem, giấy bạc là đủ. Điều quan trọng là trẻ được thử, sai và thử lại.

2. 5 bước của một dự án STEM cho trẻ nhỏ

Đây là cách rút gọn quy trình thiết kế kỹ thuật cho trẻ nhỏ. Mỗi bước chỉ cần một câu hỏi ngắn:

1. Hỏi: cô kể một câu chuyện có vấn đề. Ví dụ: "Bạn gấu muốn chở quà sang bên kia chậu nước, phải làm sao?"
2. Tưởng tượng: trẻ nói hoặc vẽ ý tưởng. Mọi ý tưởng đều được ghi lại, không chê ý nào.
3. Lên kế hoạch: cả nhóm chọn một cách và chọn vật liệu từ khay chung.
4. Làm thử: trẻ làm, thử, đếm kết quả. Cô hỏi "Con thấy gì?", "Vì sao như vậy?".
5. Cải tiến: "Sửa chỗ nào để tốt hơn?". Trẻ sửa rồi thử lại, so với lần trước.

Không cần làm đủ 5 bước trong một buổi. Với trẻ 3–4 tuổi, một dự án nên chia thành 2–3 buổi ngắn, mỗi buổi 15–20 phút.

3. Chọn đề tài theo chủ đề đang học

Một đề tài tốt cho trẻ mầm non thường có năm đặc điểm:

• gắn với chủ đề trẻ đang học, nên trẻ đã có vốn từ và hiểu biết ban đầu;
• an toàn, vật liệu dễ tìm, nhiều vật liệu tái chế;
• thấy kết quả ngay trong buổi, hoặc theo dõi được qua vài ngày (như cây nảy mầm);
• đếm hoặc so sánh được: mấy bước chân, mấy đồng xu, cao hơn hay thấp hơn;
• có nhiều cách làm đúng, để mỗi nhóm có một sản phẩm khác nhau.

4. 6 ý tưởng dự án STEM theo chủ đề

5. Ví dụ chi tiết: xe bóng bay (chủ đề giao thông)

• Buổi 1 (Hỏi, Tưởng tượng): cô kể chuyện "chiếc xe không có động cơ". Trẻ quan sát xe đồ chơi, kể các bộ phận: thân, bánh, trục. Trẻ vẽ chiếc xe mình muốn làm.
• Buổi 2 (Lên kế hoạch, Làm thử): mỗi nhóm lắp xe từ hộp sữa, nắp chai, ống hút. Người lớn khoét lỗ và gắn trục. Trẻ dán bóng bay vào đuôi xe, thổi bóng rồi thả tay.
• Đo kết quả: đếm xe đi được mấy bước chân của cô. Mỗi lần thử, dán một dấu chân giấy lên bảng: bóng nhỏ, bóng vừa, bóng to.
• Buổi 3 (Cải tiến): xe chạy lệch, bánh kẹt, bóng bị tuột. Trẻ tìm cách sửa: dán chặt hơn, đổi nắp chai to hơn, thêm ống hút làm "ống xả".

Câu hỏi gợi mở: "Không khí đi đâu khi bóng xẹp?", "Nếu dán hai quả bóng thì sao?", "Xe chạy trên sàn gạch và trên thảm, chỗ nào xa hơn?"

6. Đánh giá bằng quan sát, không chấm điểm

Thay vì chấm sản phẩm đẹp hay xấu, cô ghi lại những biểu hiện của tư duy:

• Trẻ có đặt câu hỏi hoặc nói dự đoán trước khi làm không?
• Khi thất bại, trẻ có thử lại theo cách khác không?
• Trẻ có đếm, so sánh kết quả và nói được "cái này xa hơn, cái kia gần hơn" không?
• Trẻ có chia vật liệu, lắng nghe ý bạn trong nhóm không?
• Cuối buổi, trẻ có kể lại được mình đã làm gì không?

7. An toàn khi làm dự án với trẻ nhỏ

• Vật nhỏ như hạt đậu, nắp chai nhỏ, đồng xu, viên bi: chỉ dùng khi có người lớn ngồi cùng. Với trẻ dưới 4 tuổi, thay bằng vật to hơn. Đếm và cất lại sau buổi.
• Bóng bay: mảnh bóng vỡ dễ gây hóc. Người lớn thổi bóng giúp trẻ nhỏ và thu ngay mảnh vỡ.
• Kéo: dùng kéo đầu tròn. Dao rọc giấy, súng bắn keo nến, que xiên nhọn chỉ người lớn dùng.
• Nước: lót khăn dưới chậu, lau sàn ngay để tránh trơn ngã.

8. Gợi ý cho phụ huynh và giáo viên

• Theo độ tuổi: trẻ 3–4 tuổi làm theo nhóm lớn với cô, tập trung vào quan sát và gọi tên. Trẻ 5–6 tuổi chia nhóm 3–4 bạn, tự chọn vật liệu, tự đếm và so sánh.
• Ở nhà: chọn một ý tưởng gắn với chủ đề con đang học ở lớp. Hỏi con dự đoán trước, làm cùng con, rồi hỏi "Lần sau con muốn sửa gì?".
• Lưu lại: chụp ảnh sản phẩm qua các lần sửa, dán thành "nhật ký dự án". Trẻ rất thích xem lại mình đã tiến bộ thế nào.
• Thời lượng: mỗi buổi 15–20 phút với trẻ 3–4 tuổi, 25–30 phút với trẻ 5–6 tuổi. Một dự án gồm 2–3 buổi.

9. Xem thêm

• Giáo dục STEM là gì? STEM, STEAM khác nhau thế nào
• Quy trình thiết kế kỹ thuật trong dự án STEM, ví dụ làm cối xay gió (cho trẻ lớn hơn)
• Lập trình không cần máy tính: 8 trò chơi rèn tư duy cho trẻ 4–8 tuổi
• Trẻ mấy tuổi nên học lập trình? Lộ trình từ 4 đến 15 tuổi